Wielki ekran: najbardziej intrygujące kina w Polsce

Liczba kinomanów w Polsce stale rośnie. W 2006 roku sprzedano prawie 52 miliony biletów, o sześć milionów więcej niż rok wcześniej. Większość seansów odbywa się w multipleksach, zwykle zlokalizowanych w galeriach handlowych. Na szczęście wciąż istnieją mniejsze kina lokalne, które oferują nie tylko filmy, ale także niepowtarzalną atmosferę. Culture.pl prezentuje niektóre z tych najbardziej intrygujących polskich kin.

Pobierz nasz biuletyn!


Dane Głównego Urzędu Statystycznego pokazują wielką zmianę, jaka zaszła w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat na rynku kinowym w Polsce. W 2000 roku dostęp do kina mieli mieszkańcy 479 gmin, w 2012 tylko 308 – wygląda na to, że kina znikają z małych miast i przenoszą się do galerii handlowych. Kolejnym dowodem na to jest fakt, że w 2016 r. funkcjonowały łącznie 484 kina i 1364 sale kinowe. W 2001 roku działało 639 małych kin jedno- lub dwusalowych, a 11 lat później ich liczba spadła do 341.

Pionier Cinema, Szczecin

To jedno z najstarszych wciąż używanych kin na świecie – o czym świadczy certyfikat Guinness World Records. Według oficjalnych danych pierwszy pokaz odbył się 29 września 1909 r., ale niektórzy badacze twierdzą, że zaczął działać już dwa lata wcześniej. Jej twórcą i pierwszym właścicielem był Otto Blauert.

Ten szczeciński teatr kilkakrotnie zmieniał nazwę: najpierw nazywano Weltkinotheater, potem Odra, a od 1950 roku – Pionier. W 2002 roku budynek został wyremontowany: kino zachowało staromodny klimat, ale zyskało nowoczesne wyposażenie i niezwykłą kawiarnię, w której można również organizować pokazy filmowe. Przypomina to początek XX wieku , kiedy można było oglądać filmy siedząc przy kawiarnianym stoliku, popijając kawę lub lampkę wina.

Pionier Cinema is located in an eclectic tenement building on Aleja Wojska Polskiego in Szczecin city centre.

Kino Rialto, Katowice

Widzowie oczekujący przed kinem “Rialto” na projekcję filmu z uroczystości pogrzebowych marszałka Józefa Piłsudskiego, fot.www.audiovis.nac.gov.pl (NAC)


Kino Rialto, Katowice, fot. wikimedia.org. Publiczność czekająca przed kinem Rialto na pokaz ceremonii pogrzebowej Marszałka Józefa Piłsudskiego, fot. www.audiovis.nac.gov.pl (NAC)


Zbudowane w czasach okupacji tej części Polski przez Austro-Węgry Kino Kammerlichtspiele rozpoczęło działalność 7 listopada 1912 roku w zmodernizowanym klasycystycznym budynku przy ul. Święty Jan w Katowicach. Jego audytorium na 800 miejsc towarzyszyło podium dla 20osobowej orkiestry – wówczas filmy były wówczas nieme (pierwszy pokaz z dźwiękiem w tym kinie odbył się w 1929 roku). Pomimo zmiany nazwy na Rialto, kino działa w tym samym budynku do dziś. Wyremontowano go prawie 100 lat po otwarciu w latach 2004-2005 i unowocześniono jego wyposażenie. Remont obejmował przekształcenie go w wielofunkcyjne kinoteatr, z centrum kultury z salą kinową, sceną kabaretową, galerią i klubem seniorów.

Kino Iluzjon, Warszawa


Kino Iluzjon, Warszawa, 2012, fot. Kuba Atys/AG, Kino Stolica w Warszawie, 1955, fot. Archiwum Fotograficzne Zbyszka Siemaszki/www.audiovis.nac.gov.pl (NAC) Click and drag to move
Iluzjon Cinema, Warsaw, 2012, photo: Kuba Atys/AG, Stolica Cinema in Warsaw, 1955, photo: Zbyszek Siemaszka’s archive/www.audiovis.nac.gov.pl (NAC)


W 1939 przed wojną w Warszawie było 61 kin. W 1948 roku zostało tylko sześć. Zgodnie z ideą, że film może odgrywać rolę w kształtowaniu społeczeństwa, w latach 1948-1950 powstało sześć nowych wolnostojących nowoczesnych kin. Moskwa, Praga, 1 Maj, Ochota i Stolica zostały rozsiane po mieście, aby udostępnić filmy mieszkańcom wszystkich dzielnic. Charakterystyczna dla wszystkich była ich modernistyczna architektura.

Niestety tylko jedno z nich zachowało swoją pierwotną funkcję i formę – dawne Kino Stolica – dziś nazywane Iluzjon. Został nawet wpisany do rejestru zabytków. Pieczołowicie odrestaurowany i położony na niewielkim parkowym skwerze na Mokotowie, należy do Filmoteki Narodowej i dzięki temu na co dzień prezentuje rzadko pokazywane celuloidowe klasyki. Kino posiada charakterystyczną rotundę od frontu i falisty dach nad głównym budynkiem oraz dwie sale kinowe. Zaprojektowany w 1948 r. przez Mieczysława Pipreka, w 2012 r. przeprowadzono renowację według pierwotnych planów według projektu zespołu architektów pod kierunkiem Tadeusza A. Żery.

Kijów Cinema, Kraków


Mozaika w holu głównym kina “Kijów” oraz budynek kina, fot. Jan Graczynski/East News, wikimedia.org. Tylna ściana kina “Kijów”, proj. Witold Cęckiewicz, 1965-1966 al. Krasińskiego 34, fotografia z książki “Kolor i blask”, 2015, fot. Bożena Kostuch / Muzeum Narodowe w Krakowie


Mosaic in the main hall of Kijów Cinema and the cinema building, photo: Jan Graczynski/East News, wikimedia.org. Back wall of Kijów Cinema, designed by Witold Cęckiewicz, 1965-1966, 34 Krasiński Street, photo from the book Kolor i Blask, 2015, photo: Bożena Kostuch/National Museum in Kraków


Kino Kijów zostało zaprojektowane przez Witolda Cęckiewicza i wybudowane w latach 1959-1966. Szczególnie niezwykłą cechą jest fizyczne połączenie budynku z sąsiednim modernistycznym Hotelem Cracovia poprzez system tarasów i podestów. Mimo planów wyburzenia hotelu, budynek szczęśliwie przejęło Muzeum Narodowe w Krakowie. Kino działa nieprzerwanie od momentu otwarcia i pozostaje bardzo popularne wśród mieszkańców.

Wpisany do rejestru zabytków w 2016 roku budynek posiada kilka charakterystycznych cech, m.in. wiszący łukowaty dach, przeszkloną fasadę oraz mozaikę z motywem słońca pokrywającą jedną ze ścian. Równie dopracowane jest wnętrze: ścianę foyer pokrywa monumentalna kompozycja ceramiczna (zaprojektowała Krystyna Zgud-Strachocka), a nowoczesna widownia może pomieścić nawet 960 widzów (przez długi czas Kijów był największym kinem w Krakowie ).

Apollo Cinema, Poznań


Kino “Apollo”, Poznań, 1925, fot. www.audiovis.nac.gov.pl (NAC). Wnętrze sali kina “Apollo” w Poznaniu, fot. Łukasz Cynalewski/AG. Kino “Apollo”, Poznań, fot. wikimedia.org


Apollo Cinema, Poznań, 1925, photo: www.audiovis.nac.gov.pl (NAC); The auditorium in Apollo Cinema in Poznań, photo: Łukasz Cynalewski/AG; Apollo Cinema, Poznań, photo: wikimedia.org


W 1846 r. pruski przemysłowiec Conrad Lambert wybudował w Poznaniu pasaż handlowy Apollo pomiędzy ulicami Ratajczaka i Piekary. Po I wojnie światowej i odzyskaniu przez Polskę ziem polscy inwestorzy Józef Czepczyński i Jan Łuczak utworzyli w pasażu kino, które działa do dziś. W okresie międzywojennym było to jedno z najpopularniejszych miejsc w Poznaniu i największe kino w mieście (mogło pomieścić 900 osób). W 2005 roku kino zostało wyremontowane i zmodernizowane. Nowe wnętrze zostało zainspirowane stylem Art Deco i nawiązuje do złotego wieku kina.